Osnovni (registrovani) kapital predstavlja jedan od temeljnih aspekata prilikom osnivanja i poslovanja firme. Predstavlja minimum imovine kojom društvo raspolaže i finansijsku osnovu za poslovanje. Zakon o privrednim društvima propisuje minimalni osnivački kapital za D.O.O, a njegova uloga je dvostruka – služi kao određeni vid sigurnosti za poverioce, ali i kao osnova za pokriće poslovnih obaveza.
Reč je o ukupnom zbiru svih uloga koje članovi unose prilikom osnivanja društva ili tokom njegovog daljeg poslovanja, a koji su zvanično evidentirani u Registru privrednih subjekata, koji vodi Agencija za privredne registre (APR).
Članovi društva stiču udele srazmerno svojim ulozima, osim ako osnivačkim aktom ili jednoglasnom odlukom skupštine nije određeno drugačije.
Koliki je minimalni osnivački kapital za D.O.O?
Osnovni kapital se u Srbiji izražava u dinarima, a može da bude novčani i nenovčani (stvari – nekretnine, mašine, oprema i prava).
Vrednost nenovčanog uloga se utvrđuje sporazumom od strane svih članova društva ili putem procene stručnog lica (sudski veštak, revizor ili drugo stručnog lice). Ukoliko u skladu sa Zakonom o privrednim društvima nije vršena procena, sačinjava se potvrda o njegovoj vrednosti, koja se dostavlja radi registracije i objavljivanja.
Kada se nenovčani ulog osnivača sastoji iz neke nepokretnosti, osnivčaki akt predstavlja osnov za prenos prava svojine na nepokretnosti, te ovaj dokument mora biti u formi javnobeležnički potvrđene (solemnizovane) isprave.
Kada je reč o društvu sa ograničenom odgovornošću (D.O.O.) minimalni osnivački kapital iznosi najmanje 100 dinara, osim ako je posebnim zakonom predviđen veći iznos za društva koja obavljaju određene delatnosti (na primer, turističke agencije, brokerske kuće, osiguravajuća društva).
Ovaj simboličan iznos olakšava pokretanje biznisa, što našu zemlju čini atraktivnom destinacijom za preduzetnike koji žele da započnu posao sa što manje početnih troškova.
Iako je u pitanju zakonski minimum, preporučljivo je uplatiti veći iznos radi pokrivanja početnih troškova poslovanja, kao što su takse ili knjigovodstvo. Potrebno je pažljivo planirati poslovanje i odrediti koliki kapital će zaista biti potreban za pokretanje i održavanje firme.
Osnivači koji nameravaju da apliciraju za privremeni boravak u Srbiji po osnovu osnivanja firme trebalo bi da se opredele za minimalni kapital od 250 evra.
U slučaju da se uplata novčanog uloga vrši u stranoj valuti, potrebno je obračunati dinarsko protivvrednost po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan uplate uloga.
Kada se uplaćuje minimalni osnivački kapital?
Važno je znati i da se ulog ne mora odmah uplatiti kada se registruje firma, već ga je moguće samo upisati. Ipak, u osnivačkom aktu mora biti definisano u kom roku će unos uloga biti izvršen, a rok ne može biti duži od pet godina. U slučaju da se ova obaveza ostavlja za kasnije, Registru se ne dostavlja dokaz o uplati osnivačkog uloga, niti o otvaranju poslovnog računa u banci, već se ova potvrda dostavlja naknadno, kada ulog bude i uplaćen.
Kada odlučite da uplatite, potrebno je da otvorite privremeni račun u banci, uplatiti kapital, uzmete potvrdu iz banke i tu potvrdu priložite prilikom registracije firme. Nakon otvaranja firme i otvaranja redovnog tekućeg račun, potrebno je prebaciti osnivački kapital sa privremenog tekućeg računa na redovan tekući račun.
Kako povećati minimalni osnivački kapital?
Često se dešava da firme zasta budu osnovane sa osnovnim kapitalom od 100 dinara, ali da se kasnije on poveća, prvenstveno zbog želje da se ukaže na ozbiljnost poslovanja firme, ali i zbog kreditnog rejtinga.
Minimalni osnivački kapital za D.O.O. moguće je povećati na pet načina:
– novim ulozima postojećih članova ili člana koji pristupa društvu;
– pretvaranjem rezervi ili dobiti društva u osnovni kapital;
– pretvaranjem (konverzijom) potraživanja prema društvu u osnovni kapital;
– statusnim promenama koje imaju za posledicu povećanje osnovnog kapitala;
– pretvaranjem (konverzijom) dodatnih uplata u osnovni kapital.
Osnovni kapital povećava se na osnovu odluke skupštine. Ona se može doneti i pre potpune uplate, odnosno unosa uloga postojećih članova društva, pod uslovom da član koji pristupa istovremeno sa pristupanjem uplati, odnosno unese svoj ulog u celosti.
Članovi društva imaju pravo prečeg upisa udela prilikom povećanja osnovnog kapitala novim ulozima u srazmeri sa svojim udelima, osim ako je osnivačkim aktom drugačije određeno.
Kako smanjiti minimalni osnivački kapital?
Po potrebi, kapital je moguće i smanjiti, ali ne ispod 100 dinara:
– radi pokrića gubitaka društva;
– radi stvaranja ili povećanja rezervi društva za pokrivanje budućih gubitaka ili za povećanje osnovnog kapitala iz neto imovine društva;
– u slučajevima iz člana 46. stav 3. i čl. 155. i 159. Zakona o privrednim društvima;
– u slučaju poništenja rezervisanog sopstvenog udela;
– u slučaju statusnih promena.
Odluku o smanjenju osnovnog kapitala donosi skupština većinom od dve trećine od ukupnog broja glasova svih članova društva, osim ako osnivačkim aktom nije predviđena drugačija većina, ali ne manja od obične većine od ukupnog broja glasova članova društva koji imaju pravo glasa po određenom pitanju.
Postoje dve situacije, o kojima opširnije možete pročitati na sajtu APR:
– smanjenje kapitala bez primene odredbi o zaštiti poverilaca kada se smanjenje sprovodi u jednom koraku i
– smanjenje kapitala uz primenu odredbi o zaštiti poverilaca kada se sprovodi u dva koraka.
Odluka o smanjenju osnovnog kapitala obavezno mora da sadrži poziv poveriocima da prijave svoja potraživanja. Društvo je dužno da poveriocima čija pojedinačna potraživanja iznose najmanje dva miliona dinara uputi i pisano obaveštenje o odluci. Odredbe o zaštiti poverilaca detaljno su uređene članovima 147a i 147b Zakona o privrednim društvima.
Registracija povećanja ili smanjenja osnivačkog kapitala
Povećanje ili smanjenje osnivačkog kapitala potrebno je registrovati u Registru privrednih subjekata. Po novom načinu registracije, koji važi od 2024. godine, sva povećanja, odnosno smanjenja, registruju se kao jedinstven ukupan iznos kapitala nakon promene.
Ukoliko je u društvu u kome želite da registrujete povećanje kapitala registrovano više pojedinačnih uplata, registrator će prilikom donošenja rešenja izvršiti brisanje svih tih pojedinačnih uplata i registrovati samo jednu koja će predstavlјati zbir svih do tada registrovanih i nove uplate.
Isto pravilo primenjuje se i kod smanjenja kapitala, pa će registrator u ovoj situaciji obrisati sve registrovane uplate, a kao novi iznos kapitala upisati razliku između postojećeg kapitala i iznosa smanjenja.
Na isti način vrši se i registracija uloga članova (bilo da su društva jednočlana ili višečlana) i odnosi se i na novčani i na nenovčani kapital/uloge.
